श्रीकृष्ण सौन्दर्य !

5 September 2015

युद्घ नायक वा युद्घ सरदारहरु एउटा कोणबाट हेर्दा बीर देखिन्छन् तर अर्को कोणबाट अपराधी । त्यसैले पौराणिक वा आधुनिक कुनै पनि युद्घ सरदारहरुको मृत्यु स्वभाविक रुपमा नभै जटिल अवस्थामा भएको देखिन्छ ।
महाभारत, एक पौराणिक साहित्य र त्यसका नायक श्रीकृष्ण हुन् । यद्यपि धेरै घटनाहरु सत्यको नजिक भएको जिकिर गरिन्छ ।
...

महाभारतको युद्घलाई यति बिभत्स ढङ्गले बर्णन गरिएको छ कि, पढ्दै जाँदा मानवमुटु टुक्राटुक्रा बन्छ । भिष्म पितामहमाथि सिखण्डीको आड लागेर बाण प्रहार गरिएको दृश्यदेखि चक्रब्यूहमा फसेको अभिमन्यूमाथि सबैको आक्रमण, हिलोमा गाडिएको रथाको पाँग्रा निकाल्दै गरेका अस्त्र बिहिन कर्णमाथिको लगातार बाण प्रहारका दृश्यसम्म आईपुग्दा मानव हृदय भावविह्वल बन्छ । दुस्साशनको रगतले केस धुने द्रौपतिको सहास त्यसबेला टुक्रिन्छ जतिबेला सुतिरहेका उनको छोराहरुको अश्वस्थामाले शीर छेदन गर्छ । अन्ततः कुरुक्षेत्र मानव लासले भरिन्छ र सारा राज्यमा बिधवाहरुको चित्कारमात्र बाँकी रहन्छ ।
महाभारत युद्घका नायक उनै श्रीकृष्ण हुन् । खलनायकको रुपमा उभ्याईएको दुर्योधनले जम्मा ५ गाउँ अंश नदिदा त्यो युद्घ रचिएको हुन्छ । आफन्तहरुसँग युद्घ लडेर सुख प्राप्त गर्नुभन्दा बरु बनकै बास निको ठान्न पुगेका अर्जुनलाई गीता श्रवण गराएर उनै श्रीकृष्णले युद्घलाई अनिवार्य बनाई दिन्छन् । यसर्थ महाभारत युद्धको रचयिता श्रीकृष्ण नै हुन् ।
महाभारतको युद्ध टुङ्गिएपछि तिनै युद्घनायक श्रीकृष्णको राज्यमा अशान्ति फैलन्छ । आपसमा सबै काटमार गर्न थाल्छन् । त्यो अवस्थालाई रोक्ने सामर्थ्य श्रीकृष्णसँग हुँदैन । अन्ततः उनी एक आफन्तको बाणको शीकार हुन्छन् । उता श्रीकृष्णको युद्घ कौशलको सहयोगले कौरबहरुको सबै थोक जिते पनि पाण्डबहरुसँग जीतको खुसी साट्ने आफन्तहरु नै नभएपछि राज्य त्यागेर कठोर यात्राको शुरु गर्छन् र यात्रामै मर्छन् ।
आज श्रीकृष्ण जन्माष्टमी । पौराणीक साहित्यिक ग्रन्थको पात्र भएर पनि श्रीकृष्ण भगवान भएका छन् । माहाभारत भित्र उनको गुणलाई मात्र ब्याख्या गरिएको छैन, प्रत्यक्ष–अप्रत्यक्ष रुपमा अनेकौं दोषहरु पनि औंल्याईएको छ । भगवान हुनु दोषबाट उम्कनु विल्कुल होईन बरु दोषको घेरा भित्र रहेर अरुलाई दोष मुक्त पार्न प्रयत्नशिल रहनु हो । अब सोह्रसय गोपिनीको गोपी वा महाभारत युद्घको रचयीता होईन राधाको प्रेमी र ग्वालाहरुको मिल्ने साथीमा श्रीकृष्णको छवि बढि चम्किन्छ । किनकी युद्घ नायक/सरदारहरु जतिसुकै महान युद्घ लडे पनि अन्ततः कसै न कसैबाट अपराधी नै ठहरिन्छन् ।
परन्तु कृष्णको युद्घकला र जीवन चरित्रसँग प्रभावित हुनेहरु धेरै छन् । खासगरि शासकहरु आफूलाई श्रीकृष्ण नै बनाउन खोज्छन्/चाहान्छन् । अझै श्रीकृष्णबाट प्रभावित भएर अधिकारका लागि लड्नेहरु पछि तिनै दुर्योधन बन्छन । फेरि तिनीहरुलाई हटाउन अर्को श्रीकृष्णको जन्म हुनुपर्छ ।
जब आफन्तहरु आपसमा काटामार गरेको दृश्य देखेर ब्याकुल बनी समुन्द्र तटको पिपलको बृक्ष मुनी बसेको बेला कुनै आफन्तले छोडेको बाण लाग्दा देखिएका एक निरिह श्रीकृष्णको छवि आँखामा आउँछ तब सोह्र सय गोपिनी र युद्घका बिभीषिकाभन्दा राधा र बृन्दावनको कथा रोचक लाग्छ । त्यसैले श्रीकृष्णलाई राधा र बृन्दाबन मै सिमित राखेर अब अगाडिको कहानी हामीले नै शुरु गर्ने कि ?